Ένα δαχτυλίδι που φοράτε χρόνια αφήνει ξαφνικά ένα μαύρο σημάδι. Μία αλυσίδα έχει σκουρύνει κοντά στο κούμπωμα. Ο λευκός χρυσός αρχίζει να φαίνεται κιτρινωπός.
Η πρώτη σκέψη είναι σχεδόν πάντα η ίδια: μήπως το κόσμημα δεν είναι πραγματικά χρυσό;
Αν αναρωτιέστε αν μαυρίζει ο χρυσός, η σύντομη απάντηση είναι ότι ο καθαρός χρυσός αντιδρά πολύ δύσκολα στις συνθήκες της καθημερινής ζωής. Τα περισσότερα χρυσά κοσμήματα, όμως, δεν κατασκευάζονται από καθαρό χρυσό. Είναι κράματα, περιέχουν δηλαδή και άλλα μέταλλα, ενώ μπορεί να έχουν επιμεταλλώσεις, ενώσεις από επισκευές ή σημεία που έχουν δεχθεί διαφορετική φθορά.
Το πιο σημαντικό είναι ότι δεν περιγράφουν όλες οι αλλαγές χρώματος το ίδιο φαινόμενο. Άλλο είναι το κόσμημα που έχει σκουρύνει, άλλο εκείνο που αφήνει ίχνος στο δέρμα και άλλο ο λευκός χρυσός που χάνει σταδιακά την ψυχρή απόχρωσή του.
Το χρώμα μάς δίνει μία πληροφορία. Δεν αρκεί, όμως, για να αποδείξει τη γνησιότητα, τα καράτια ή την αξία ενός κοσμήματος.
Μαυρίζει ο χρυσός ή αλλάζει η επιφάνεια του κοσμήματος;
Ο καθαρός χρυσός είναι ένα μέταλλο με πολύ χαμηλή χημική δραστικότητα. Όπως αναφέρει η Royal Society of Chemistry, δεν αντιδρά εύκολα και διαλύεται μόνο κάτω από πολύ συγκεκριμένες χημικές συνθήκες.
Είναι όμως και αρκετά μαλακός. Γι’ αυτό τα κοσμήματα καθημερινής χρήσης κατασκευάζονται συνήθως από κράματα χρυσού. Στα 18 καράτια, για παράδειγμα, το 75% του κράματος είναι χρυσός. Στα 14 καράτια, το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 58,5%. Το υπόλοιπο αποτελείται από μέταλλα που προστίθενται για να επηρεάσουν τη σκληρότητα, την αντοχή και το χρώμα.
Αυτή η σύνθεση εξηγεί γιατί δύο αυθεντικά χρυσά κοσμήματα μπορεί να μη συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο. Τα μέταλλα του κράματος και οι αναλογίες τους επηρεάζουν την απόχρωση αλλά και την ευαισθησία της επιφάνειας σε υγρασία, ιδρώτα, ουσίες του περιβάλλοντος και καθημερινή χρήση. Πειραματική μελέτη πάνω σε κράματα χρυσού, αργύρου, χαλκού και παλλαδίου έδειξε ότι η τάση αμαύρωσης συνδέεται τόσο με την περιεκτικότητα σε χρυσό όσο και με τη σχέση μεταξύ των υπόλοιπων μετάλλων. PubMed: Tarnish and corrosion of noble metal alloys
Αν θέλετε να δείτε αναλυτικότερα πώς συνδέονται τα καράτια, τα κράματα και οι διαφορετικές αποχρώσεις, μπορείτε να διαβάσετε τον οδηγό της Mina Gold για τα είδη του χρυσού, τα καράτια και τα χρώματα.
Οι αλλαγές που μοιάζουν ίδιες, αλλά δεν είναι
Στην καθημερινή περιγραφή όλα μπορεί να αποδοθούν με μία φράση: «Το κόσμημα μαύρισε». Στην πράξη, μπορεί να έχουν συμβεί πολύ διαφορετικά πράγματα.
| Τί παρατηρείτε | Πιθανή εξήγηση | Τί δεν αποδεικνύει |
|---|---|---|
| Σκούρα ή θαμπή επιφάνεια | Συσσώρευση υπολειμμάτων ή αμαύρωση μετάλλων του κράματος | Ότι το κόσμημα είναι ψεύτικο |
| Μαύρο ίχνος στο δέρμα | Τριβή και μεταφορά πολύ λεπτών μεταλλικών σωματιδίων | Ότι έχει μαυρίσει το ίδιο το κόσμημα |
| Κιτρινωπή απόχρωση σε λευκό χρυσό | Φθορά επιμετάλλωσης ή διαφοροποίηση του επιφανειακού φινιρίσματος | Ότι άλλαξαν τα καράτια |
| Αλλαγή μόνο σε άκρες ή σημεία τριβής | Φθορά επίστρωσης ή αποκάλυψη διαφορετικού υποκείμενου μετάλλου | Την ακριβή σύσταση του αντικειμένου |
| Διαφορετικό χρώμα κοντά σε ένωση | Παλαιότερη επισκευή, κόλληση ή χρήση διαφορετικού κράματος | Ότι ολόκληρο το κόσμημα έχει την ίδια σύσταση |
Όταν σκουραίνει η ίδια η επιφάνεια
Ένα χρυσό κόσμημα μπορεί να φαίνεται πιο σκούρο χωρίς να έχει αλλάξει η σύσταση του μετάλλου του.
Καλλυντικά, σαπούνια, κρέμες, σμήγμα, σκόνη και άλλες ουσίες μπορούν να δημιουργήσουν ένα λεπτό στρώμα επάνω στην επιφάνεια. Το κόσμημα χάνει τη λάμψη του και οι εσοχές του φαίνονται πιο σκούρες, ιδιαίτερα σε αλυσίδες, σκαλίσματα, κουμπώματα και σημεία γύρω από πέτρες.
Σε άλλες περιπτώσεις, δεν πρόκειται μόνο για συσσώρευση υπολειμμάτων. Ορισμένα από τα μέταλλα που συμμετέχουν στο κράμα μπορούν να αντιδράσουν με το περιβάλλον και να σχηματίσουν μία λεπτή σκούρα επιφανειακή στρώση.
Το φαινόμενο συναντάται συχνότερα σε κράματα με χαμηλότερη περιεκτικότητα σε χρυσό, χωρίς αυτό να δημιουργεί έναν απόλυτο κανόνα. Έχουν καταγραφεί ακόμη και περιπτώσεις αμαύρωσης σε κοσμήματα 21 και 22 καρατίων, όταν είχαν εκτεθεί σε ιδιαίτερα επιβαρυντικές συνθήκες. Σε σχετική τεχνική αναφορά για κοσμήματα υψηλών καρατίων, η σκούρα στρώση περιείχε ενώσεις αργύρου και χαλκού, όχι αλλοίωση του ίδιου του χρυσού. Gold Jewellery Tarnishing
Άρα, η διατύπωση «ο πραγματικός χρυσός δεν μαυρίζει ποτέ» είναι υπερβολικά απόλυτη για να περιγράψει τη συμπεριφορά ενός πραγματικού κοσμήματος.
Όταν μαυρίζει το δέρμα και όχι το κόσμημα
Ένα μαύρο ή γκρι ίχνος στο δέρμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η επιφάνεια του κοσμήματος έχει οξειδωθεί.
Μπορεί να οφείλεται σε ένα φαινόμενο που ονομάζεται μεταλλική τριβή. Πολύ μικρά σωματίδια απομακρύνονται από την επιφάνεια του κοσμήματος και μεταφέρονται στο δέρμα. Επειδή είναι εξαιρετικά λεπτά, δεν φαίνονται μεταλλικά και λαμπερά. Εμφανίζονται σαν σκούρα σκόνη.
Η τριβή μπορεί να εντείνεται από καλλυντικά ή άλλα σωματίδια που υπάρχουν ήδη στο δέρμα. Τεχνική αναφορά της Hoover & Strong για το μαύρισμα του δέρματος και των ρούχων από κοσμήματα περιγράφει ακριβώς αυτόν τον μηχανισμό. Αντίστοιχα, επιστημονική ανασκόπηση για την επαφή του δέρματος με χρυσό και κράματα χρυσού συνδέει τις μαύρες γραμμές κυρίως με μηχανική τριβή και επιφανειακούς ρύπους. PubMed: Skin contact with gold and gold alloys
Πρόκειται για μία σημαντική διάκριση. Ένα χρυσό δαχτυλίδι μπορεί να αφήσει σκούρο ίχνος χωρίς να έχει αλλάξει αισθητά το δικό του χρώμα. Το σημάδι στο δέρμα, επομένως, δεν αποτελεί από μόνο του τεστ γνησιότητας.
Αν μαζί με την αλλαγή χρώματος εμφανίζεται επίμονος ερεθισμός, κνησμός ή ενόχληση, το ζήτημα δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί μόνο ως θέμα κοσμήματος. Χρειάζεται αξιολόγηση από τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας.
Γιατί ο λευκός χρυσός μπορεί να φαίνεται πιο κίτρινος;
Ο λευκός χρυσός δεν είναι ένα ξεχωριστό, φυσικά λευκό μέταλλο. Είναι κράμα χρυσού με άλλα μέταλλα που μεταβάλλουν την απόχρωσή του. Πολλά κοσμήματα από λευκό χρυσό έχουν επιπλέον μία λεπτή επιφανειακή επίστρωση ροδίου, η οποία προσφέρει τη φωτεινή, ψυχρή και σχεδόν ασημένια εμφάνιση.
Με την καθημερινή χρήση, η επίστρωση μπορεί να φθαρεί περισσότερο στα σημεία που δέχονται συνεχή επαφή. Σε ένα δαχτυλίδι, αυτό συμβαίνει συχνά στην κάτω πλευρά της γάμπας ή γύρω από τις ακμές. Τότε αρχίζει να φαίνεται η θερμότερη απόχρωση του κράματος που βρίσκεται από κάτω.
Το κόσμημα δεν έχει αλλάξει καράτια. Δεν μετατράπηκε σε κίτρινο χρυσό και δεν έχασε ξαφνικά τον χρυσό που περιέχει. Έχει αλλάξει η εμφάνιση της επιφάνειάς του.
Αυτός είναι και ο λόγος που το κιτρίνισμα του λευκού χρυσού δεν πρέπει να περιγράφεται αβίαστα ως «οξείδωση» ή «μαύρισμα». Είναι διαφορετικό φαινόμενο και αντιμετωπίζεται διαφορετικά στην εξέταση.
Τί σημαίνει όταν αλλάζει χρώμα μόνο ένα σημείο;
Η θέση της αλλαγής μπορεί να δώσει χρήσιμες ενδείξεις.
Αν η διαφοροποίηση εμφανίζεται μόνο στο κούμπωμα μιας αλυσίδας, σε μία κόλληση ή γύρω από ένα σημείο επισκευής, είναι πιθανό το συγκεκριμένο τμήμα να έχει διαφορετική σύνθεση από το υπόλοιπο κόσμημα. Σε παλαιότερα κομμάτια μπορεί να έχουν προστεθεί εξαρτήματα σε διαφορετική περίοδο ή να έχει χρησιμοποιηθεί διαφορετικό κράμα κατά την επισκευή.
Αν η αλλαγή ακολουθεί τις άκρες και τις επιφάνειες που τρίβονται περισσότερο, μπορεί να σχετίζεται με φθορά κάποιας επίστρωσης. Σε ένα επιχρυσωμένο αντικείμενο, για παράδειγμα, η υποχώρηση της λεπτής χρυσής επιφάνειας μπορεί να αποκαλύψει το διαφορετικό μέταλλο που υπάρχει από κάτω.
Καμμία από αυτές τις παρατηρήσεις δεν αρκεί για να αναγνωριστεί το αντικείμενο με βεβαιότητα. Δείχνει όμως γιατί ο έλεγχος δεν μπορεί να περιορίζεται σε μία φωτογραφία ή σε ένα μόνο σημείο της επιφάνειας.
Αν μαύρισε, σημαίνει ότι δεν είναι χρυσό;
Όχι. Η αλλαγή χρώματος δεν αποδεικνύει ότι ένα κόσμημα είναι ψεύτικο.
Δεν αποδεικνύει, όμως, ούτε ότι είναι χρυσό.
Ένα γνήσιο χρυσό κράμα μπορεί να παρουσιάσει αμαύρωση, συσσώρευση υπολειμμάτων ή διαφοροποίηση του φινιρίσματος. Ένα επιχρυσωμένο ή μικτής κατασκευής αντικείμενο μπορεί επίσης να αλλάξει χρώμα καθώς φθείρεται η επιφάνειά του. Η εικόνα από μόνη της δεν μπορεί να ξεχωρίσει με ασφάλεια τις δύο περιπτώσεις.
Το ίδιο ισχύει και για τις ενδείξεις 585, 750 ή 916. Οι σφραγίδες αποτελούν χρήσιμο στοιχείο, αλλά πρέπει να εξετάζονται μαζί με το ίδιο το αντικείμενο. Μπορεί να είναι φθαρμένες, δυσανάγνωστες ή να αφορούν μόνο ένα μέρος μιας σύνθετης κατασκευής. Περισσότερα για τα όρια αυτών των ενδείξεων μπορείτε να διαβάσετε στον οδηγό για τις σφραγίδες χρυσού και το πότε δεν αρκούν.
Η απάντηση δεν βρίσκεται στο αν το κόσμημα «μοιάζει χρυσό». Βρίσκεται στον συνδυασμό των στοιχείων που προκύπτουν από τον επαγγελματικό έλεγχο.
Επηρεάζει η αλλαγή χρώματος την αξία του κοσμήματος;
Η επιφανειακή αλλαγή χρώματος δεν αφαιρεί αυτομάτως τον χρυσό που περιέχει ένα κόσμημα. Η μεταλλική του αξία εξακολουθεί να εξαρτάται από το πραγματικό βάρος και την καθαρότητα που θα επιβεβαιωθούν κατά την εξέταση.
Μπορεί, όμως, να αλλάξει την εικόνα της εκτίμησης.
Σε ένα απλό χρυσό κόσμημα, η αμαύρωση μπορεί να είναι κυρίως επιφανειακό ζήτημα. Αν όμως ο έλεγχος δείξει φθαρμένη επιχρύσωση, διαφορετικά μέταλλα, πρόσθετα εξαρτήματα ή παλαιότερες επισκευές, πρέπει να εξακριβωθεί ποια μέρη είναι πράγματι χρυσά και ποια όχι.
Σε ένα επώνυμο, vintage ή ιδιαίτερης κατασκευής κόσμημα, η κατάσταση της επιφάνειας μπορεί να έχει και εμπορική σημασία. Εκεί δεν εξετάζεται μόνο η ποσότητα του χρυσού. Αξιολογούνται επίσης η κατασκευή, η κατάσταση, η υπογραφή, οι πέτρες και η δυνατότητα να αντιμετωπιστεί το αντικείμενο ως κόσμημα και όχι μόνο ως πολύτιμο μέταλλο.
Το σκούρο χρώμα δεν δίνει μόνο του την απάντηση. Μπορεί όμως να δείξει στον εκτιμητή πού χρειάζεται να κοιτάξει προσεκτικότερα.
Πρέπει να καθαρίσετε το κόσμημα πριν από την εκτίμηση;
Όχι, αν δεν γνωρίζετε με βεβαιότητα τί έχει προκαλέσει την αλλαγή.
Ο επιθετικός καθαρισμός, το δυνατό τρίψιμο και οι αυτοσχέδιες δοκιμές με χημικά μπορούν να αφαιρέσουν επιστρώσεις, να αλλοιώσουν το φινίρισμα ή να επηρεάσουν ευαίσθητες πέτρες και ενώσεις. Μπορούν επίσης να εξαφανίσουν προσωρινά ένα επιφανειακό σημάδι που θα βοηθούσε στην εξέταση.
Αν το κόσμημα πρόκειται να εκτιμηθεί, είναι προτιμότερο να παρουσιαστεί στην κατάσταση στην οποία βρίσκεται. Για την ασφαλή φροντίδα διαφορετικών τύπων κοσμημάτων υπάρχει ξεχωριστός οδηγός για τον καθαρισμό χρυσών κοσμημάτων χωρίς περιττό ρίσκο.
Η αλλαγή χρώματος είναι η αρχή της εξέτασης, όχι το συμπέρασμα
Μαυρίζει ο χρυσός; Ο καθαρός χρυσός είναι εξαιρετικά ανθεκτικός στις συνηθισμένες χημικές επιδράσεις. Ένα χρυσό κόσμημα, όμως, είναι συνήθως πιο σύνθετο: αποτελείται από κράμα, μπορεί να έχει επίστρωση, ενώσεις, πέτρες ή τμήματα διαφορετικής κατασκευής.
Γι’ αυτό ένα σκούρο σημείο μπορεί να προέρχεται από αμαύρωση του κράματος, συσσωρευμένα υπολείμματα, μεταλλική τριβή, φθορά επιμετάλλωσης ή παλαιότερη επισκευή. Μπορεί ακόμη να αφορά το δέρμα και όχι την επιφάνεια του κοσμήματος.
Δεν χρειάζεται να αποφασίσετε μόνοι σας ποια από αυτές τις περιπτώσεις ισχύει. Κυρίως, δεν χρειάζεται να θεωρήσετε ότι το κόσμημα είναι ψεύτικο ή ότι έχασε την αξία του πριν εξεταστεί.
Αν έχετε ένα χρυσό κόσμημα που έχει σκουρύνει, αλλάξει απόχρωση ή εμφανίσει διαφορετικό χρώμα σε συγκεκριμένα σημεία, μπορείτε να απευθυνθείτε στη Mina Gold για επαγγελματική εκτίμηση χρυσών κοσμημάτων. Η γνησιότητα, η καθαρότητα και η αξία του θα κριθούν από το ίδιο το αντικείμενο, όχι από μία υπόθεση που δημιουργήθηκε από το χρώμα του.
